STEDEN, KIES VOOR HET DAK!
Koelere steden, energieopwekking en een gezonde leefomgeving
De partners van het Nationaal Dakenplan bieden het 10 puntenprogramma ‘Steden, kies voor het dak!’ aan, om bestuurders en ambtenaren te inspireren om het dak een plek in hun beleid te geven. Want voor veel maatschappelijke vraagstukken ligt een deel van de oplossing op het dak!
Daken bieden extra ruimte
Nederland is een klein, dichtbevolkt land waar de druk op de ruimte toeneemt. Daken bieden een heel nieuw (dak)landschap om te ontwikkelen. Op de Nederlandse daken is nog plek in overvloed. Hoe richten we de beschikbare 1300 km2 aan beschikbare schuine en platte daken zo in dat we daar als samenleving het meeste profijt van hebben? [1]
Slim combineren op het dak
We kunnen het ons niet permitteren om het dakenlandschap niet te benutten. Energieproductie, wateropvang, natuur of extra sociale ruimte: op het dak kan het allemaal! Door deze functies op het dak te combineren, boek je zelfs dubbele winst op dezelfde ruimte. Zo wek je op een groen-geel dak duurzame energie op terwijl je de biodiversiteit versterkt; maakt een blauw-groen dak de bebouwde omgeving klimaatbestendiger én zorgt het voor verkoeling van het gebouw en de stad; een gebruiksdak met opbouw zorgt voor sociale cohesie én extra woonruimte. Meer over de verschillende dakkleuren en hun functies lees je hier.
Op weg naar een toekomstbestendig dakenlandschap
Stichting Nationaal Dakenplan is een collectief van bedrijven, onderwijsinstellingen, koepelorganisaties en overheden die het potentieel van het dak beter willen benutten. Wij geloven dat we de slag om de ruimte winnen op het dak. In de afgelopen jaren heeft het collectief bewezen dat het kan, nu is het zaak om dit overal in Nederland te normaliseren. [2] Zie hier voor een overzicht van de meer dan 50 publiek-private partners van NDP. De volgende gemeenten zijn al partner: Almere, Amsterdam, Den Haag, Enschede, Haarlem, Rotterdam, Tilburg, Utrecht en Zoetermeer.
Koelere steden, energieopwekking en een gezonde leefomgeving
1. Pak de wooncrisis aan op het dak
Nieuwe woningen plaatsen we het snelst óp de stad. Nederland zet voor de woningbouw in op binnenstedelijke gebieden, het dak biedt hiervoor de benodigde ruimte. Gebruikmaken van gebouwen die er al zijn, is toekomstbestendig en zorgt ervoor dat we sneller, goedkoper én duurzamer doorbouwen. Bovendien creëert optoppen meerwaarde voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Slim combineren doen we door optoppen hand in hand te laten gaan met extra groen en het opwekken van duurzame energie. Zo breng je meer groen in de stad, zonder meteen extra ruimte op het maaiveld in te nemen. [3]
2. Wek op het dak betaalbare én lokale energie op
Duurzame, groene energie wekken we lokaal op. Energieproductie met zonnepanelen, zonneboilers en warmtepompen doen we op het (goed geïsoleerde) dak. Dit sluit aan bij de inzet van de Regionale Energie Strategie (RES) regio’s, die in toenemende mate focussen op het realiseren van de doelen via zon op daken. Bijkomend voordeel is dat blauw-groene dakomgevingen de bebouwde omgeving op natuurlijke wijze koelen. Slim combineren kan op het dak door energiebesparing en -opwekking te combineren met vergroening en waterretentie. Die gecombineerde systemen functioneren beter met elkaar dan apart én lossen meerdere maatschappelijke vraagstukken tegelijk op. [4]
3. Vergroot de sociale cohesie op het dak
Op het dak creëer je nieuwe ontmoetingsplekken. Maak daken toegankelijk voor bewoners en omwonenden – bijvoorbeeld met daktuinen, speelplekken of gezamenlijke terrassen, zo ga je vereenzaming tegen. Op het dak wordt het contact tussen buurtgenoten bevorderd. Zo spelen daken een waardevolle rol bij het vergroten van gemeenschapsgevoel. Slim combineren doe je door gebruiksdaken ook groen in te richten. Mensen die omringd worden door groen voelen zich lichamelijk en mentaal beter.
4. Los klimaatproblemen op met het dak
Op het dak ligt de ruimte om klimaatdoelen praktisch vorm te geven. Denk daarbij aan: verkoeling en voorkomen van hittestress, kWh opwek schone energie, realiseren van woningen, groenoppervlakte in steden en indicatoren voor brede welvaart. Er liggen zowel kansen voor klimaatmigitatie ((na)isoleren & duurzame energieopwek) als voor klimaatadaptatie (vergroenen, toevoegen biodiversiteit en regenwater bergen). Slim combineren doen we door met mix van functies meerdere maatschappelijke opgaven tegelijkertijd op te lossen zonder dat we er kostbare ruimte op het maaiveld voor inleveren.
5. Kies voor gezond voedsel, verbouwd op het dak
Daken bieden volop ruimte om lokaal en duurzaam voedsel te verbouwen. Door op daken moestuinen of kassen aan te leggen, produceren we verse groenten, fruit en kruiden direct in de stad. Dit verkort de voedselketen, vermindert transport en CO₂-uitstoot en bevordert een gezonde levensstijl. Slim combineren doe je door stadslandbouw in te zetten om educatieve en sociale plekken te scheppen waar mensen samenwerken aan een groenere, gezondere leefomgeving.
6. Kies voor extra natuur op het dak
In de verdichtende steden bieden daken de ruimte om stadsnatuur toe te voegen. Zo versterk je de biodiversiteit, verbeter je de luchtkwaliteit en verminder je hittestress. Biodiverse groene daken maken steden klimaatbestendiger én verhogen de waarde van het ondergelegen vastgoed. Slim combineren doe je door op vergroende daken ook aan waterretentie te doen. Door sponswerking op het dak creëren we een klimaatbestendige leefomgeving en ontlasten we gemeentelijke rioleringssystemen. [5]
7. Kies voor een gezonder leven op het dak
Door het creëren van sport- en ontmoetingsplekken dragen daken bij aan de verlaging van de druk op de gezondheidszorg. Nederland vergrijst snel; eenzaamheid is een groeiend probleem en steeds meer mensen kampen met overgewicht. Op de daken kunnen mensen laagdrempelig en dicht bij huis bewegen en elkaar ontmoeten. Zo maak je efficiënt gebruik van de beschikbare ruimte én zet je het dak in voor preventie en een gezondere levensstijl. Slim combineren doe je door deze sport- en recreatiedaken te combineren met een groen dak. Zo draagt het gebruiksdak ook nog bij aan verkoeling in de bebouwde omgeving.
8. Geef innovaties de ruimte op het dak
Nederlandse ondernemers zijn koplopers op het gebied van innovatieve oplossingen op het dak. Zoals waterbergende dakmodules of lichtgewicht zonne-installaties. Op het dak liggen nog talloze economische kansen om te verzilveren en te exporteren. Zo pakken mkb-bedrijven hun rol in de energietransitie en blijven de economische voordelen lokaal. Slim combineren gaat hier vanzelf omdat dak-innovaties maatschappelijke issues aanpakken én economische kansen bieden.
9. Bied vakmensen arbeidskansen op het dak
Voor toekomstbestendige steden moeten we de ruimte op de daken multifunctioneel inzetten. Dat betekent dat er steeds meer installateurs, bouwers, dakdekkers en hoveniers nodig zijn die multifunctionele daken kunnen ontwerpen, aanleggen en onderhouden. Zo creëren multifunctionele daken nieuwe kansen op de arbeidsmarkt. Slim combineren gaat hier vanzelf omdat we op het dak extra banen creëren en ondernemers en vakmensen de kans krijgen een rol te spelen in de energietransitie door op het dak groene, economische kansen te verzilveren.
10. Werk op circulaire wijze aan de opgaven op het dak
Bestaande en nieuwe ruimte op het dak biedt naast alle kansen voor een duurzame en maatschappelijke invulling ervan, ook ruimte voor nieuwe circulaire oplossingen. Ontwikkeld in Nederland. Door aan de voorkant goed na te denken over circulaire inrichtingsprincipes, leidt de uitvoering van nu niet tot afwenteling op toekomstige generaties. Slim combineren doen we door lokale, circulaire en duurzame productieketens te stimuleren en zo de lokale economie een boost te geven, terwijl we aan maatschappelijke doelen werken.
[1] Ter illustratie: dit is qua omvang meer dan de totale oppervlakte van de gemeenten Rotterdam, Amsterdam, Utrecht, Den Haag, Groningen, Eindhoven, Maastricht, Middelburg en Enschede samen. De meeste daken liggen ook nog eens op de plek waar de druk op de ruimte en de behoefte aan oplossingen het grootst is: onze dichtbebouwde binnensteden.
[2] Zoals je in dit puntenprogramma leest, leent het multifunctionele dak zich uitsteken voor slimme combinaties. Dit sluit direct aan op een van de kernprincipes van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en de nieuwe Nota Ruimte; combineren boven enkelvoudig. Dit principe benadrukt dat functies in de leefomgeving zoveel mogelijk gecombineerd moeten worden, in plaats van ze los van elkaar te ontwikkelen.
[3] Het onderzoek ‘Superrrrdam! - penthouses for the people’ (2022) komt tot een potentie van 59.000 woningen op daken in Rotterdam alleen.
[4] Dit komt overeen met de RES-ambitie zon op dak.
[5] Zo koppel je de daken aan de ambitie voor meer stedelijk groen/ natuurherstelverordening.
NDP-Steden kies voor het dak.pdf NDP-voorbeeldteksten gemeenteraadsverkiezingen.pdf